Village walk Middenbeemster
At the turn of the 16th/17th century, the expanding Beemster Lake began to increasingly threaten the surrounding residential areas. What once began as a small meandering river (the Bamestra) through the swampy peatland took the form of a substantial inland waterway.
Wealthy Amsterdam merchants see an opportunity to invest money in their own country during this politically calm period. They join forces with some representatives of the powerful political elite from The Hague in 1607. Within weeks, they get permission to dike and reclaim the Beemster Lake. Land was also a good investment at the time in connection with food production for the rapidly growing cities. Partly because of the size of the lake, reclamation is a huge challenge. By 1610, the work is almost complete. However, a violent storm causes the advancing Zuiderzee water to pound against the fledgling Beemster dyke, which fails in several places.
Some entrepreneurs sell their stock...
Wealthy Amsterdam merchants see an opportunity to invest money in their own country during this politically calm period. They join forces with some representatives of the powerful political elite from The Hague in 1607. Within weeks, they get permission to dike and reclaim the Beemster Lake. Land was also a good investment at the time in connection with food production for the rapidly growing cities. Partly because of the size of the lake, reclamation is a huge challenge. By 1610, the work is almost complete. However, a violent storm caused the advancing Zuiderzee water to smash against the fledgling Beemster dyke, which gave way in several places.
Some entrepreneurs sell their share in the reclamation at a considerable loss. Others, more capital powerful ones continue the business with additional investments. Two years later, things work out. Then work can begin on the special infra structure. A grid of straight roads and ditches ensure good drainage and efficient geometric plot division.
On 30 July 1612, at Slot Purmersteijn in Purmerend, the plots are distributed to the investors. The dryers also marked out five church villages in the grid. With the main village at the core: Middel Beemster. This rational layout coupled with the resulting classical beauty of the area prompted Unesco to designate the reclamation area as a Unesco World Heritage Site in 1999. Three years earlier, the 'Stelling van Amsterdam', with a number of forts located in the Beemster, also received this predicate.
You are going to see this
The neighbourhood | village walk
The walk along 'de Buurt', the old name for Middenbeemster, starts at the foot of the Keyserkerk. The ditches and fences on the squares still bear witness to the cattle markets that were held here.
The neighbourhood | village walk
The walk along 'de Buurt', the old name for Middenbeemster, starts at the foot of the Keyserkerk. The ditches and fences on the squares still bear witness to the cattle markets that were held here.
The Keyserkerk, named after the famous Amsterdam city architect Hendrik de Keyser, was built between 1618 and 1623. Many rich merchants built country houses in the new reclamation area. Naturally, when they are here in the summer, they want to be able to attend churches 'on a stand'. As the tower soon began to give way, the ground remaining boggy, two 'rooms' were later built against it.
On the westzijde is an extension designed by architect Jan Henket in 2012. This ensures that the church also has a socio-cultural function. In the summer months, the church can be visited on Sunday afternoons. From the church gate, you also have a good view of what is now theatre Onder de Linden. Built in 1839 as a school building. After the school moved in 1883, it housed the fire station.
A striking feature is the hose tower. This is where the wet hoses were hung to prevent rot. Before, they were hung out in the church tower. On the south side of the church, a workers' neighbourhood arose shortly after reclamation: the Kerkebuurt. Only a few houses still stand there.
The Kosterij | Village walk
On the corner is 'the Kosterij'.
The Kosterij | Village walk
On the corner is 'the Kosterij'.
Now a lunchroom cum food shop. Formerly the sexton's living/working place. But also the place of education. In fact, the sexton is also cantor and schoolmaster. Including the creatively talented Fabritius family. Son Carel, for instance, became a pupil of Rembrandt. He is best known for 'The Little Putter'. His bust stands in the sexton's garden. The present building dates from the second half of the 19th century.
Presbytery and villa Middelwijck | village walk
At the sexton's neighbours: the former vicarage (= residence of the vicar). Now 'Betje Wolff museum'.
Presbytery and villa Middelwijck | Village walk
At the sexton's neighbours: the former vicarage (= residence of the vicar). Now 'Betje Wolff museum'.
Reverend Wolff lived here in the mid-eighteenth century with his second and much younger wife Elizabeth ('Betje') Bekker. Betje Wolff and dearest friend Aagje Deken would later become nationally known writers. A visit to the museum (residential culture) is recommended.
With your back to the rectory, you have a view of three stately mansions on the other side of the Middenweg. On the far right is villa Middelwijck. Built as a head teacher's residence. In front of the school located behind it (later in the route you pass the school). Later it becomes the official residence of the mayor and seat of the Beemster Water Board. These three houses were all built in the last quarter of the nineteenth century. Shortly after the reclamation, a sizeable country estate called Middelwijck already stood at this location.
Villa Schoonoord | Village walk
Built in 1883 by notary van Beek.
Villa Schoonoord | Village walk
Built in 1883 by notary van Beek.
Het gebouw heeft jarenlang een bankfunctie gehad en is nu kantorencomplex.
Westerhem | village walk
Cross the Middenweg at Villa Schoonoord (zebra crossing). Enter the 'Kerkhoflaan'.
Westerhem | village walk
Cross the Middenweg at Villa Schoonoord (zebra crossing). Enter the 'Kerkhoflaan'.
To the left of the road is the mansion Westerhem. This now houses the Visitor Centre Westerhem ('Visit Beemster'). The front house and the stolp farmhouse behind it were built by order of Mayor Scheringa. The stolp now houses the Westerhem agricultural museum. A visit to the Visitors' Centre and the agricultural museum is highly recommended. As the name suggests, the avenue leads to the Churchyard. Or more accurately, the New Cemetery. Established shortly after the mid-nineteenth century. As required by law, the cemetery is laid out well outside the built-up area. On a mound. After all, the Beemster lies several metres below sea level.
Walk a short distance along the Kerkhof avenue and turn right at a striking white building into Leeghwaterstraat.
Uloschool | Village walk
The white building, now living and working space for artists, was built in 1922 as a uloschool.
Uloschool | Village walk
The white building, now living and working space for artists, was built in 1922 as a uloschool.
From all over the region (from de Woude to Purmerend), pupils come here. It is now popularly known as 'the white mavo'.
Jan Adriaanszoon (Leeghwater) | Village walk
Walk down Leeghwaterstraat. The workers' houses here were built in phases around World War I.
Jan Adriaanszoon (Leeghwater) | Village walk
Walk down Leeghwaterstraat. The workers' houses here were built in phases around World War I.
Because there was a shortage of affordable rental housing. At the urging of the municipal council, the initiators united to form 'Woningbouwvereniging Goed Wonen'. The street is named after the Rijper mill builder and hydraulic engineer 'Jan Adriaenszoon'. He would later add the name 'Leeghwater'. Initially, the Council wanted to name the street after the first Dijkgraaf (= head of the dyke administration). Not knowing who this is, it becomes Leeghwaterstraat. Fortunately, because the first Dijkgraaf, Lambert Wijngaertsz. van Vollenhoven, obtained this position by submitting forged title deeds to land under the Beemster Lake. In July 1609, the forgery is discovered. In vain, an attempt was made to collar him at Purmersteijn Castle (where the dyke authority initially had its seat). The bird appears to have flown by then!
Post Office/Secretariat | Village walk
Halfway down Leeghwaterstraat, an imposing castle-like building stands on the left.
Post Office/Secretariat | Village Walk
Halfway down Leeghwaterstraat, an imposing castle-like building stands on the left.
Het Hoofdpostkantoor uit 1917. Het heeft deze status slechts kort gehouden. Een hoofdpostkantoor met deze omvang bleek een iets te ruime broek. Daarna kwam het Secretarie (= ambtenaren apparaat van de Gemeente) er in.
Dairy factory Bamestra | village walk
Walk halfway down Leeghwaterstraat into Schoolstraat (right).
Dairy factory Bamestra | village walk
Walk halfway down Leeghwaterstraat into Schoolstraat (right).
Aan de rechterzijde is de in 1883 gebouwde school nog te herkennen. Met aan de kopse kant weer Middelwijck. Voor het Hoofd der School. Aan de andere kant van de straat, nu een appartementencomplex, is aan het eind van de negentiende eeuw Zuivelfabriek Bamestra gebouwd. Aanvankelijk wordt op de boerderij kaas en boter gemaakt. Veelal een taak voor de boerin. Rond de eeuwwisseling verenigen boeren zich in coöperaties en worden op tal van plaatsen in de Beemster zuivelfabrieken gebouwd. Zoals de Bamestra. Genoemd naar het riviertje voor de droogmaking.
Keer terug naar de Leeghwaterstraat en vervolg de route. Op Leeghwaterstraat 2 een ‘eerste steen’ van Goed Wonen.
't Landje | village walk
Aan het eind van de Leeghwaterstraat zie je rechts een opvallend grasveldje.
't Landje | village walk
Aan het eind van de Leeghwaterstraat zie je rechts een opvallend grasveldje.
Omzoomd door schattige huisjes. Dit voormalige bleekveld (om wasgoed te laten bleken) heet ‘‘t Landje’.
The Heerenhuis | Village walk
Turn left onto the Rijperweg. Turn left into 'het Heerenhuis' (Brasa).
Het Heerenhuis | Village walk
Turn left onto the Rijperweg. Turn left into 'het Heerenhuis' (Brasa).
Het verhaal gaat dat de prinsen Maurits en Frederik Hendrik eind juli 1612 hier onthaald werden. Helaas is Jan Adriaansz Leeghwater de enige primaire bron van dit verhaal. Feit is in ieder geval dat dit gebouw eeuwenlang twee functies in zich verenigd heeft: horeca (herberg) en plek waar de ‘heren bestuurders’ konden vergaderen. De voormalige Raad en trouwzaal (boven) heeft nog een eigen opgang met statige dubbel deur (rechts). Voor het gebouw pronkt J.A. Leeghwater. Deze heeft als molenmaker en waterbouwkundige zeker een rol van betekenis gespeeld tijdens de droogmaking. Maar niet de hoofdrol die hij zichzelf (en later overgenomen door anderen) heeft toebedacht.
Amsterdam School houses | Village walk
Stay on this side of the Rijperweg. The south side of the Rijperweg became the 'rich side' shortly after reclamation.
Amsterdam School houses | Village walk
Stay on this side of the Rijperweg. The south side of the Rijperweg became the 'rich side' shortly after reclamation.
De notabelen wilden bij elkaar en naast het Heerenhuis wonen. Later is het meer een mix geworden van burgerwoningen (rustende boeren) en kleine middenstand. Ook een opvallende mix van stijlen. Gelijk naast Brasa een drietal woningen in de Amsterdamse Schoolstijl. Het aanbieden van een fraaie woning hielp om geschikte leraren en andere ambtenaren te werven. Een onvolledige opsomming van neringdoenden aan deze kant van de weg in de eerste helft van de twintigste eeuw: een drukkerij/uitgeverij (o.a. uitgever van ‘De Drie Meren’), een boekhandel, een timmerman, een hoef- en grofsmederij, een verfwinkel, een tankstation en een postkantoor. Een ieder die dat wilde kon een winkeltje of bedrijf beginnen.
Loop tot aan het witte gebouw recht tegenover de supermarkt: het voormalige postkantoor.
Post office | Village walk
How do things go. The Kleiterp family lived in this building.
Post office | Village walk
How do things go. The Kleiterp family lived in this building.
De man des huizes verongelukt. De weduwe, biedt in 1941 aan om een deel van haar woning af te staan als postkantoor. Mits ze zelf postkantoorhoudster mag worden. Zo eenvoudig kunnen de dingen gaan. De ingang van het postkantoor (zijkant) is nog zichtbaar.
't Eiland | Dorpswandeling
Diagonally opposite the white post office was another working-class neighbourhood: 'the Island'.
't Eiland | Dorpswandeling
Diagonally opposite the white post office was another working-class neighbourhood: 'the Island'.
Surrounded by ditches and fairly isolated to outsiders. An enclave entirely on the outside of the village. With small houses, mostly large families and communal 'plees'. Demolished in the mid-20th century, it now provides additional parking for the supermarket.
Cross the Rijperweg. Lots of middle-class houses on this side of Rijperweg too. I would mention: a house and carriage painter, a greengrocer, an oilman, a draper, a small grocer, two butchers, a coachbuilder, a petrol pump, (there were several on the Rijperweg) a blacksmith, a transporter, a supermarket (Spar) cum tobacconist cum barber shop. For all your daily business you could go to your village.
On the north side of Rijperweg, walk back towards the Keyser church. Stop at the Santhé bakery.
Stationskoffiehuis 'het Bonte Paard' | Village walk
On the spot where Raadhuisstraat now begins (next to the current bakery) there was 'hospitality industry' for centuries.
Stationskoffiehuis 'het Bonte Paard' | Dorpswandeling
On the spot where Raadhuisstraat now begins (next to the current bakery) there was 'hospitality industry' for centuries.
A combination of inn, coffee house, café, livery stable and room hire. Shortly after World War II, the station coffee house 'Het Bonte Paard' was demolished to allow development of the second quadrant.
Bakker Bakker | Village walk
Past the junction with Raadhuis street stands the former bakery of 'bakker Bakker.
Bakker Bakker | Village walk
Past the junction with Raadhuis street stands the former bakery of 'bakker Bakker.
A household name in the area. Delicious pretzels from their own bakery. Schoolchildren used to congregate here at lunchtime. Ten penny drops for a dime!
Vlooienkriek | Village walk
Aan het eind, aan de linkerkant een grachtje: ‘de Lindegracht’ Hier bevond zich het derde buurtje: in de volksmond ‘de Vlooienbuurt’.
Vlooienkriek | Village walk
Aan het eind, aan de linkerkant een grachtje: ‘de Lindegracht’ Hier bevond zich het derde buurtje: in de volksmond ‘de Vlooienbuurt’.
Kleine arbeiderswoningen met plees boven het grachtje. De naam ‘Vlooien’kriek komt vermoedelijk oorspronkelijk van het werkwoord vlieden (stromen, naar beneden aflopen). Het buurtje lag opvallend lager dan de weg. Op de hoek met de Rijperweg stond een typisch arbeiderscafé ‘Wilhelmina’. Ook dit buurtje is in het midden van de vorige eeuw verdwenen.
Market squares | village walk
There were also partly agriculturally oriented tradesmen on the market. I name a clog and saddle shop, a drugstore, a wheelwright.
Market squares | village walk
There were also partly agriculturally oriented tradesmen on the market. I name a clog and saddle shop, a drugstore, a wheelwright.
Op de hoek een smederij (gluur even door de raampjes naar binnen) met travalje (van het Franse werkwoord travailler = werken). Hier werden de paarden beslagen. De deutekom (op een molensteen gelijkend ronde steen) is nog zichtbaar in het plaveisel. Hier werd het gloeiend hete ijzer om de houten wielen geslagen en met water afgekoeld. Het ijzer krimpt en klemt zich vast om het wiel.
Inundation | village walk
In de inleiding is gesproken over De Stelling van Amsterdam, deze is sinds 2021 opgenomen in UNESCO Werelderfgoed de Hollandse Waterlinies.
Inundation | village walk
In de inleiding is gesproken over De Stelling van Amsterdam, deze is sinds 2021 opgenomen in UNESCO Werelderfgoed de Hollandse Waterlinies.
De verdedigingslinie van forten en de mogelijkheid om in tijden van oorlog een brede strook onder water te zetten. In de kademuur bij het witte loopbruggetje zijn aan beide zijden van de gracht twee gleuven zichtbaar. Deze kunnen met houten balken worden afgesloten zodat het water in de gracht stijgt en (ook) een deel van de Beemster onder water kwam te staan. Als beschermende waterring rond de hoofdstad. Te hoog om te lopen, te laag om te varen.
Loop langs de smederij en de travaille richting het Marktplein.
Café Markt-Zicht
The current restaurant housed café 'Markt-Zicht' cum food shop from 1882 (front facade).
Café Markt-Zicht
The current restaurant housed café 'Markt-Zicht' cum food shop from 1882 (front facade).
This was a common combination. Legislation (alcohol discouragement policy) forbade customers of the shop to cross 'inside' to the café. They had to enter the public road first and then re-enter the café via a separate entrance. Whether it helped...?
Cross the white footbridge towards the footpath parallel to the Middenweg.
Armhuis | Village walk
For decades, the white apartment complex housed successively poor ('Diakonie-Armhuis') and elderly people.
Armhuis | Village walk
For decades, the white apartment complex housed successively poor ('Diakonie-Armhuis') and elderly people.
Often the same target group. Next to the building were four diaconal houses. Now one house (Middenweg 149).
Middenweg 141-135 | Village walk
Walk further along the Middenweg.
Middenweg 141-135 | Village walk
Walk further along the Middenweg.
Pand Burgelijk Armbestuur (Middenweg 141)
Armen waren tijdelijk of structureel aangewezen op kerkelijke of gemeentelijke ondersteuning. In het pand Middenweg 141 vergaderde het Burgerlijk Armbestuur over de aanvragen. Aan de achterkant, in de steeg, waren nog een tweetal woningen.
Bij ‘dampig weer’ zijn in het bovenlicht van de voordeur nog de woorden ‘Burgerlijk Armbestuur’ te lezen. In de tuin wordt in 1909 een ziekenbarak gebouwd. In 1937 wordt dit het eerste onderdak voor het historisch genootschap. Bij het uitbreken van de Tweede Wereld oorlog krijgt het gebouw weer zijn oorspronkelijke functie.
Zaansche Bank/Nutsspaarbank (Middenweg 139)
Deze koopmanswoning dateert uit 1812. De in 1843 opgerichte Nutsspaarbank (opwekken spaarzaamheid) krijgt onder komen in dit pand. Het was tevens woning van de ‘bankier’. Drie generaties van der Molen runnen hier tussen 1843 en 1959 de toko.
Huisarts (Middenweg 137)
Het voorlaatste huis van het voetpad is gebouwd in 1880 als woonhuis, praktijkruimte en apotheek voor de huisarts. Getuige het esculaapteken boven de voordeur.
Politiebureau (Middenweg 135)
In 1906 gebouwd als herenhuis voor een rentenierende boer. Later wordt dit onderkomen van de Rijkspolitie. Beneden bureau. Boven woonruimte voor de groepscommandant. De twee cellen aan de achterkant van het pand (even omlopen) zijn nog aanwezig.
Steek de Middenweg over en loop via het witte bruggetje op het fiets/voetpad. Sla kort daarna rechtsaf het wandelpad in. Je loopt nu tussen de achterkant van de woningen aan de Middenweg en het (voormalige) gemeentehuis. Het Gemeentehuis en deel van de nieuwbouw is gebouwd op terrein van het voormalige fruitbedrijf Leeghwater. De tuin, ontworpen door tuinarchitect Koelmaij, biedt plaats aan een aantal fraaie (soms verscholen) kunstwerken.
Aan het eind van het pad kom je uit aan de achterkant van de stolp van het voormalige fruitbedrijf. Via een paadje rechts kom je weer op de marktpleinen uit.
Bullfarming | village walk
This corner of the squares was still home to a bull farm until a century ago.
Bullfarming | village walk
This corner of the squares was still home to a bull farm until a century ago.
De tijd dat de stier door de bullenloper naar de koe gebracht werd. Dit was letterlijk en figuurlijk een gewichtige (en dus gemeentelijke) zaak. Want alleen de beste bullen moesten zorgen voor goed nageslacht
