Koetjes grazen in de wei, op de achtergrond zie je Zunderdorp

Bodemdaling in het veenlandschap

Contact

Adres:
Lees hier het verhaal >
Plan je route
Nu je de drukte van Amsterdam achter je hebt gelaten, neem een momentje om eens om je heen te kijken en te genieten van het prachtige Landelijk Noord.

Eindeloze, uitgestrekte weilanden worden hier en daar opgebroken door pittoreske dorpjes en bedrijvige boerenerven. In de verte zie je de kerktoren van het mooie Zunderdorp je al tegemoet komen.

Het prachtige landschap van Landelijk Noord bestaat voornamelijk uit veen. Maar wat betekent dat precies? Veen is een bodemsoort die ontstaat als planten en moerassen sneller groeien dan ze worden afgebroken. Hierdoor stapelen de dode planten zich dicht op elkaar, waaruit dikke, zuurstofloze lagen ontstaan. Om veen te behouden heeft het een hoge grondwaterspiegel nodig. Als het grondwater te laag komt te staan komt er zuurstof bij het veen. Dit veroorzaakt een chemische reactie waarbij het droge veen oxideert. Hierbij komen broeikasgassen vrij, zoals methaan, en ontstaat CO2 dat uitgestoten wordt.

Deze CO2-uitstoot vorm…

Eindeloze, uitgestrekte weilanden worden hier en daar opgebroken door pittoreske dorpjes en bedrijvige boerenerven. In de verte zie je de kerktoren van het mooie Zunderdorp je al tegemoet komen.

Het prachtige landschap van Landelijk Noord bestaat voornamelijk uit veen. Maar wat betekent dat precies? Veen is een bodemsoort die ontstaat als planten en moerassen sneller groeien dan ze worden afgebroken. Hierdoor stapelen de dode planten zich dicht op elkaar, waaruit dikke, zuurstofloze lagen ontstaan. Om veen te behouden heeft het een hoge grondwaterspiegel nodig. Als het grondwater te laag komt te staan komt er zuurstof bij het veen. Dit veroorzaakt een chemische reactie waarbij het droge veen oxideert. Hierbij komen broeikasgassen vrij, zoals methaan, en ontstaat CO2 dat uitgestoten wordt.

Deze CO2-uitstoot vormt een enorm probleem. Het Nederlandse veen stoot jaarlijks tussen de 6 en de 7 ton CO2 uit. Dit is net zoveel als een kolencentrale of 2 miljoen uitlaten, en is ruim twee keer meer dan onze ecosystemen kunnen opnemen. In de strijd tegen klimaatverandering is het voorkomen van deze oxidatie ontzettend belangrijk. Daarnaast is CO2 uitstoot niet het enige probleem dat de oxidatie van het veen met zich meebrengt. Als veen droogvalt, klinkt het in. Dit betekent dat de bodem gaat zakken, tot wel een centimeter per jaar. Dit leidt tot grote problemen voor funderingen en infrastructuur. Daarnaast zorgt bodemdaling voor een negatief effect op de waterkwaliteit en hoge kosten voor het beheer en onderhoud van de waterinfrastructuur.  

Veeteelt op het veen

Gelukkig is er een ogenschijnlijk simpele oplossing voor deze problematiek; het grondwaterpeil hoog houden. In de praktijk is dit een hele opgave. Het Noord-Hollandse veenweidegebied is voor een groot deel in beheer van boerenbedrijven, voornamelijk melk- en vleesveehouders. Een laag waterpeil is belangrijk voor boeren. Komt het water te hoog, dan wordt de grond te zacht en kunnen zij niet meer met machines het land op, of kan het vee niet meer goed op het land staan.

Toch zien veel boeren het belang van het tegengaan van bodemdaling. In samenwerking met natuurbeheerder Water, Land en Dijken hebben zes boeren het initiatief genomen om een oplossing te vinden voor het inklinkende veen. Het is immers niet alleen voor de natuur belangrijk dat het veen niet oxideert, maar ook voor het toekomstperspectief van de boeren zelf. Als de boeren in de toekomst hun bedrijven voort willen zetten, zullen er duurzame maatregelen genomen moeten worden. Daarnaast is een té droge grond en té laag waterpeil ook niet rendabel. Droogte betekent een slechtere graskwaliteit en daarmee minder en lagere kwaliteit melkproductie.

Als eerste stap zijn bij alle boeren in hun erf peilbuizen aangelegd. Deze peilbuizen meten de stand van het grondwater. In eerste instantie leek het allemaal wel mee te vallen. Onder het veen lag een flinke kleilaag en het waterpeil was redelijk hoog. Een periode van droogte in de zomer legde het probleem pas echt bloot; het waterpeil was gezakt tot wel 1 meter 30 onder het maaiveld! Dat was even slikken. Het werd duidelijk dat het tijd was voor actie.

Er zijn een aantal maatregelen die boeren kunnen nemen om bodemdaling tegen te gaan, de één doet het ene, de ander het andere, sommige boeren combineren de maatregelen. Een belangrijk uitgangspunt voor het inzetten van de maatregelen is dat de agrariërs kun inkomen uiteindelijk behouden of verbeteren; de bedrijfsvoering moet wel rendabel blijven. De drie maatregelen die tot nu toe getroffen zijn, zijn drukdrains,  greppelinfiltratie en het ‘verkleien’ van de grond. Dit laatste houdt in dat de boer klei over zijn land strooit. Deze klei vermengt zich met de veengrond, waardoor deze niet kan zakken. In theorie een simpele, effectieve oplossing. Dat klopt ook, maar in de praktijk blijkt het door verschillende regelgevingen moeilijk om genoeg klei te bemachtigen om het verschil te maken.

Ben je benieuwd naar het effect van drukdrains en greppelinfiltratie? Lees dan de verhalen van BOER en BOER hieronder

Locatie