Een 'rietsigaar' van de Lisdoddeplant, licht pluizend

Lisdodde als wondergewas

Contact

Adres:
Lees hier het verhaal >
Plan je route
Zoals je ziet vanaf dit punt is een deel van de Burkmeerpolder inmiddels dichtbegroeid met Lisdoddeplanten. De hoge stengels met de iconische bruine rietsigaren zijn een mooi plaatje, wuivend in de wind.

Dit fotogenieke beeld is de reden dat de Lisdodde in oude en hedendaagse kunst veel voorkomt. Ook als snijplant is hij populair. De sigaren kunnen goed gedroogd worden. Zet een aantal gedroogde stengels lisdodde in een mooie vaas, en je hebt een prachtig decorstuk dat lange tijd meegaat.

Maar om veeteelt te vervangen door het telen van Lisdodde is meer nodig dan het gebruik als snijbloem of inspiratie voor kunstenaars. Om een realistisch alternatief te kunnen zijn moet het meer of net zo veel opbrengen als het houden van vee en de verkoop van dierlijke producten. Lisdodde lijkt op het eerste oog een onkruid met weinig toepassingen. Niets is minder waar! Deze inheemse, oer-Hollandse plant is van top tot teen te gebruiken in ontzettend veel sectoren.

Duurzaam isolatie- en bouwmateriaal

De vezelrijk…

Dit fotogenieke beeld is de reden dat de Lisdodde in oude en hedendaagse kunst veel voorkomt. Ook als snijplant is hij populair. De sigaren kunnen goed gedroogd worden. Zet een aantal gedroogde stengels lisdodde in een mooie vaas, en je hebt een prachtig decorstuk dat lange tijd meegaat.

Maar om veeteelt te vervangen door het telen van Lisdodde is meer nodig dan het gebruik als snijbloem of inspiratie voor kunstenaars. Om een realistisch alternatief te kunnen zijn moet het meer of net zo veel opbrengen als het houden van vee en de verkoop van dierlijke producten. Lisdodde lijkt op het eerste oog een onkruid met weinig toepassingen. Niets is minder waar! Deze inheemse, oer-Hollandse plant is van top tot teen te gebruiken in ontzettend veel sectoren.

Duurzaam isolatie- en bouwmateriaal

De vezelrijke stengels en bladeren zijn op allerlei manieren in te zetten. De plant is van nature niet ontvlambaar, waardoor hij uitermate geschikt is voor duurzaam bouwmateriaal. De gedroogde lisddodevezels kunnen worden geperst tot bijvoorbeeld isolatieplaten. Door de groeiende vraag voor duurzame en veilige bouw- en isolatiematerialen kan de boer met deze lisdodde best een boterham verdienen. Diezelfde vezels zijn ook te gebruiken voor bijvoorbeeld papier, manden, hoeden, matten of composteerbare verpakkingsmaterialen. Lisdodde kan zelfs verwerkt worden tot bio plastic voor 3D printers!

Niet alleen voor het isoleren van huizen kun je de lisdodde inzetten. Heb je wel eens de vrucht van een Lisdodde, beter bekend als een rietsigaar, uit elkaar gehaald? Dan weet je dat deze ontploft in duizenden pluizige zaden! Dit zorgt ervoor dat de plant zich goed kan voortplanten. De zaadjes vliegen mee met de wind en landen even verderop, waar een nieuwe plant kan ontstaan. Deze pluizige, zachte massa werd vroeger wel gebruikt in de noordelijke provincies om matrassen of kussens te vullen. Nu wordt dit materiaal nog ingezet om survivalkleding, zoals jassen en schoenen, te isoleren. Ook wordt het pluis gebruikt in reddingsvesten.

Natuurvriendelijke teelt

Dat Lisdodde belangrijk is voor het tegengaan van CO2 uitstoot wisten we al. De plant groeit in een natte bodem, waardoor de grond niet inklinkt. Daarnaast filtert lisdodde ook nog eens CO2 uit de lucht. Maar dat is niet de enige manier waarop Lisdodde koolstofemissie tegengaat. Het kan er namelijk ook voor zorgen dat er op andere delen van de wereld geen turf wordt afgegraven in veengebieden. Veel potgrond die gebruikt wordt bij tuinbouwbedrijven, maar ook bij jou thuis, bestaat namelijk uit veengrond. Nederland importeert hiervoor per jaar zo’n 4 miljoen m3 veen uit onder andere de Baltische staten, Rusland en andere landen. Bij het afgraven van veen komt, net als bij natuurlijke bodemdaling, veel CO2 vrij. Door lisdodde toe te voegen aan deze grond, hoeft er voor eenzelfde hoeveelheid potgrond minder veen afgegraven te worden. Daarnaast zorgt de plant ook nog eens voor een grotere biodiversiteit in het gebied waar het groeit. De plant zuivert de bodem en het water van fosfaat en stikstof, dat door bemesting in de grond is getrokken. Dit maakt het weer een aantrekkelijk gebied voor verschillende (beschermde) diertjes, zoals ringslangen en rugstreeppadden.

Lisdodde in de gastronomie

Alsof dat nog niet genoeg was, is de Lisdodde ook nog eens heel geschikt voor consumptie. Niet alleen als veevoer, maar ook zeker voor de mens. Sterrenrestaurants hebben deze bijzondere plant al opgemerkt en toegevoegd aan hun menu’s. In restaurant Noma in Kopenhagen kun je de verassende smaak van Lisdodde soms proberen. Dit restaurant staat bekend om hun zoektochten naar wilde kruiden, planten, noten en paddenstoelen. De lisdodde leent zich hier perfect voor. Bijna elk deel van de plant is eetbaar. De scheuten van de jonge plant zijn vergelijkbaar met bamboe. Deze worden gewokt, gestoofd, gebakken, gekookt, verwerkt in soep of rauw in salades. Ook de binnenkant van de jonge scheuten zijn heerlijk fris en vergelijkbaar met komkommer. De jonge knoppen worden ook wel Kozakkenasperge genoemd, omdat de smaak zo lijkt op die van asperges.

De wortels van een Lisdoddeplant zijn erg veelzijdig. Ze zijn erg voedselrijk en kunnen op allerlei manieren bereid worden; gekookt, gebakken, gepureerd of vermalen als meel of bindmiddel. De smaak is nootachtig, vergelijkbaar met die van een kastanje. Zelfs de bloemen zijn eetbaar in sommige delen van het jaar en worden gebakken als groenten. De groene kolven kun je poffen op de barbecue, een beetje zoals mais. Ook de zaden kun je drogen en roosteren of persen tot olie, maar omdat de zaden zo klein zijn wordt dit niet veel gedaan. In de volksgeneeskunde heeft lisdodde ook een plekje gekregen. Zo is de gel tussen de bladeren antibacterieel, zou het pluis helpen bij brandwonden en het stelpen van wonden en zouden de bladeren vochtafdrijvend zijn. Om maar een paar voorbeelden te noemen.

Uitdagingen

De inzet van lisodde lijkt wel oneindig. De voorbeelden die hierboven beschreven worden geven nog niet eens het hele plaatje. Je zou dus denken dat het telen van lisdodde voor elke boer aantrekkelijk zou moeten zijn? Helaas zijn er nog een aantal obstakels voordat de lisdoddeteelt rendabel word. Zo vinden ganzen in het gebied het plantje nét iets te lekker. De jonge scheuten die geplant worden, worden net zo snel weer opgepeuzeld. In de Burkmeer zijn er verschillende proeven gedaan om deze ganzen af te schrikken, zoals met lasers en linten. Ook kunnen de lisdoddestekken geplant worden als de omringende weilanden net gemaaid zijn, dat vinden de ganzen net iets lekkerder dan de jonge lisdodde.

Ook zijn er nog problemen in de bevoorradingsketen; afnemers willen vaak pas een overeenkomst aangaan als een stabiele levering gegarandeerd kan worden, terwijl boeren pas willen beginnen met lisdodde telen als de afname consistent is. Een kip-en-ei verhaal dus. Ook werd de teelt van lisdodde tot voor kort door de EU nog niet erkend. Er was geen gewascode voor de plant, waardoor een subsidieaanvraag voor de boer onmogelijk werd. Hiermee zou de boer niet alleen een basissubsidie mislopen, maar ook aanvullende budgetten voor bijvoorbeeld natuurvriendelijke landbouw.

Lisdoddeboer Aldert van Weeren zet zich al jaren in voor dit toekomstbestendige gewas. Zo heeft hij ervoor gezorgd dat Lisdoddeteelt en andere paludicultuur een gelijke behandeling mogen verwachten binnen agrarische wetgeving en dat boeren die natte gewassen telen ook aanspraak kunnen maken op de gebruikelijke subsidies. De volgende stap is zorgen dat het telen van Lisdodden zó aantrekkelijk wordt, dat de Nederlandse boer het niet meer links kan laten liggen. Want zeg nou eerlijk, zo’n wondergewas kunnen we toch niet aan ons voorbij laten gaan?

Neem alvast een kijkje

Locatie