De Beemster: het van water gewonnen land

Je zult er maar wonen. Zo’n 3,5 meter onder zeeniveau. Dat is wat veel buitenlanders zullen denken. Wij weten wel beter. In de 17e eeuw veroverde de mens hier het water op het land en veranderde het binnenmeer De Beemster in een mooi polderlandschap. Strak ingedeeld naar een geometrisch patroon van perfecte kwadranten. Later bebouwd met karakteristieke stolpboerderijen en historische dorpjes.

Het droogleggen van De Beemster kwam niet alleen voort uit luxe wensen, zoals het beleggen in grond of het creëren van ruimte voor de bouw van buitenhuizen voor rijke stedelingen. Een zeer voorname reden was: het bestrijden van ‘de waterwolf’. Het water dreigde grote delen van het land boven het IJ te verzwelgen. Ook het meer De Beemster veroverde steeds meer grondgebied. Inmiddels leek het technisch mogelijk om met molens het meer droog te malen. Enkele kooplieden namen het initiatief en kregen toestemming van het Hof van Holland.

In 1612 verliet de laatste druppel het meer. Met de inzet van 43 molens was de drooglegging voltooid. Dit succes diende als voorbeeld voor het leegmalen van tientallen andere meren en plassen in Nederland en zelfs in het buitenland. Tegenwoordig wordt de ontwatering in stand gehouden door gemalen. Maar veel is nagenoeg hetzelfde gebleven. Zoals de ringvaart en de ringdijk. Ook de structuur van zuivere vierkanten en kwadranten is nog steeds ongeschonden. En het oude centrum van het dorp Middenbeemster is niet voor niets aangewezen als beschermd dorpsgezicht. De Beemster is opgenomen op de Werelderfgoedlijst van Unesco. Het wordt gezien als ‘een door mensen geschapen creatief meesterstuk, waarbij de 17e-eeuwse idealen nog steeds goed waarneembaar zijn in het totale gebied.’ De moderne tijd heeft zich in dit gebied dan ook te voegen naar de historie. Zo loopt er tegenwoordig wel een snelweg (de A7) door De Beemster, maar die is volledig geïntegreerd in het eeuwenoude schaakbordpatroon.